Silne burze to nie tylko zagrożenie dla drzew, dachów i sieci przesyłowych. Ich skutki coraz częściej odczuwają również mieszkańcy domów – przede wszystkim w zakresie instalacji elektrycznych i podłączonych do nich urządzeń.
Wyładowania atmosferyczne mogą prowadzić do przepięć, które w ułamku sekundy uszkadzają sprzęt RTV, AGD, a nawet elementy systemów grzewczych i alarmowych. Zlekceważenie ostrzeżeń o zbliżającej się burzy to realne ryzyko – nie tylko dla sprzętu, ale i dla bezpieczeństwa domowników. Dlatego warto wiedzieć, kiedy i dlaczego należy odłączyć zasilanie niektórych urządzeń oraz jakie działania mogą ograniczyć skutki wyładowań atmosferycznych.
Dlaczego burza zagraża urządzeniom elektrycznym?
Wyładowania atmosferyczne, choć widowiskowe, są w istocie nagłym i intensywnym przepływem ładunku elektrycznego między chmurami a ziemią. Energia uwalniana podczas jednego pioruna może mieć napięcie wynoszące nawet kilkadziesiąt milionów woltów. Dla porównania – napięcie w domowych gniazdkach to 230 V, a w liniach przesyłowych wysokiego napięcia wartość ta sięga maksymalnie około 1150 kV (takie parametry odnotowano m.in. na linii Jekybastuz–Kokczetaw w Kazachstanie).
Gdy piorun uderza bezpośrednio w ziemię lub – co gorsza – w element infrastruktury energetycznej, może dojść do tzw. przepięcia. To nagły wzrost napięcia, który rozprzestrzeniając się w sieci, trafia także do domowych instalacji. W takiej sytuacji narażone są wszystkie podłączone w danej chwili urządzenia. Bez odpowiednich zabezpieczeń, skutki mogą być bardzo poważne – od trwałego uszkodzenia sprzętu po ryzyko pożaru instalacji elektrycznej.
Odłączanie prądu na czas burzy
Pytanie, czy podczas burzy trzeba wyłączać prąd, pojawia się często, ale nie zawsze jest precyzyjnie rozumiane. W praktyce rzadko kto decyduje się na całkowite odcięcie zasilania w domu, np. przez użycie głównego wyłącznika. Zazwyczaj chodzi o zabezpieczenie wybranych, bardziej wrażliwych urządzeń – takich jak komputery, telewizory czy sprzęt AGD.
Najskuteczniejszą formą ochrony jest fizyczne odłączenie urządzenia od sieci, czyli wyjęcie wtyczki z gniazdka. To jedyny sposób, który rzeczywiście eliminuje ryzyko związane z przepięciami powstałymi wskutek wyładowań atmosferycznych.
Wielu użytkowników popełnia błąd, czekając z odłączeniem urządzeń do momentu, gdy burza już trwa. Tymczasem piorun może uderzyć z dużej odległości – nawet kilkanaście kilometrów przed pojawieniem się chmur burzowych nad daną lokalizacją. Dlatego najlepiej odłączyć cenne urządzenia wtedy, gdy odstęp między błyskiem a grzmotem jest krótszy niż 30 sekund.
Ponowne podłączenie powinno nastąpić dopiero około 30 minut po ostatnim grzmocie. Choć może się wydawać, że burza już odeszła, wyładowania wtórne zdarzają się często i bywają równie niebezpieczne.
Zabezpieczenie domowej instalacji elektrycznej
Jednym z podstawowych sposobów ochrony instalacji elektrycznej przed skutkami wyładowań atmosferycznych jest montaż ograniczników przepięć. Są to elementy instalowane zazwyczaj jak najbliżej miejsca, w którym sieć zewnętrzna wchodzi do budynku. Ze względu na brak miejsca w złączach kablowych, umieszcza się je w rozdzielnicy – tuż obok wyłączników nadprądowych.
W przypadku nowszych lub wyższych budynków coraz częściej stosuje się instalacje odgromowe. Powszechnie znane jako piorunochrony, mają za zadanie przechwycić energię pioruna i bezpiecznie odprowadzić ją do ziemi. Piorun zawsze “szuka” możliwie najkrótszej drogi do ziemi. Dlatego to właśnie zwód pionowy, będący najwyższym elementem instalacji odgromowej, stanowi pierwszy punkt kontaktu z wyładowaniem.
Uzupełnieniem zabezpieczeń mogą być listwy przeciwprzepięciowe, stosowane lokalnie – przy komputerach, telewizorach czy innych cennych urządzeniach. Warto jednak pamiętać, że nie są one w stanie całkowicie ochronić sprzętu przed skutkami bezpośredniego uderzenia pioruna, ale mogą zredukować skutki mniejszych przepięć w sieci.
